छिमेकीको अनावश्यक दवाव देशका लागि घातक हुन्छ !

प्रेम सागर पौडेल- अध्यक्ष, नेपाल चीन पारस्परिक सहयोग समाज 
२०४४ सालदेखि पत्रकारिता पेशा अंगालेर र सन् 1987 देखि नेपाल चीन पारस्परिक सहयोग समाज गठन गरि नेपाल चीनबीचको ऐतिहासिक मैत्री तथा दौत्य सम्बन्धलाई जनस्तरबाट अझ प्रगाढ सुमधुर र प्रभावकारी बनाउन सक्रिय नाम हो प्रेमसागर पौडेल । उनी भन्छन्– नेपाल चीनबीचको ऐतिहासिक मैत्री तथा दौत्य सम्बन्धलाई जनस्तरबाट अझ प्रगाढ सुमधुर र प्रभावकारी बनाउ जरुरी छ । उनै पौडेलसँग देशको समसामयिक बिषयमा गरिएको कुराकानी :

नेपालको सत्ता राजनीति सधै छिमेकीहरुबाट निर्देशित छ भनिन्छ अहिले भएको सरकार परिवर्तन पनि त्यसकैको प्रभाव हो जस्तो लाग्छ, तपाईलाई ? 
निश्चिय पनि नेपालको राजनीतिमा छिमेकी प्रभाव त छ । नेपाल जस्तो कमजोर र अस्थिर राजनीतिक व्यवस्था भएको देशमा यस्ता प्रभावहरु हुन्छन् नै तर त्यो कुन हदसम्म राख्ने भन्ने कुरा नेताहरुमा निर्भर हुन्छ । उत्तरी र दक्षिणी छिमेकी मध्ये पनि दक्षिणी छिमेकीको प्रभाव बढ्यो भन्ने चर्चा छ र त्यो सतहमा पनि देखिएको छ । यदि त्यस्तो प्रभाव बढ्दै गयो भने त्यो देशका लागि घातक हुनसक्छ । त्यसैले समयमै दलहरुले छिमेकीको चासोलाई आपसी हित, सहयोग र सहअस्तित्वको आधारमा अगाडि बढाउनु पर्छ ।

चिनियाँ राष्ट्रपतिको भ्रमण विथोल्नका लागि सरकार परिवर्तन भएको चर्चा चुलिएको छ, तपाईलाई के लाग्छ ?
सन्चार माध्यमहरुमा तपाईले भनेजस्तो कुरा पनि आइ नै रहेको छ तर प्रधानमन्त्रीज्यूले चिनियाँ राष्ट्रपतिको भ्रमणको व्यवस्था मिलाउछु भनेर भनिसक्नु भएको छ । प्रधानमन्त्री ज्यूले चीनसँग भएका सम्झौताहरुलाई कसरी कार्यान्वयन गर्नुहुन्छ र सुरक्षा चासोलाई कसरी सम्बोधन गर्नुहुन्छ त्यसैमा चीनियाँ राष्ट्रपतिको भ्रमण निर्भर हुनेछ ।

प्रधानमन्त्री ओलीले चीनसँग गरेका सम्झौताहरु पनि यो सरकारले अगाडि बढाउँदैन कि भन्ने आशंका छन् के लाग्छ तपाईलाई ?
प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल स्वयम्ले सार्वजनिक रुपमै चीनसँग भएका सबै सम्झौता कार्यान्वयन गर्ने प्रतिवद्धता जाहेर गर्नु भएको छ र सरकार भर्खर बनेको कारण अहिले नै आशंका गरि हाल्नु पर्ने अवस्था छैन । प्रधानमन्त्रीले सबै सन्धी सम्झौता कार्यान्वय गर्छु भनेर भनिसकेपछि धेरै आशंका गर्नुभन्दा पनि उहाँको व्यवहारले नै त्यसलाई प्रट्याउँला । मलाई लाग्छ उहाँले दुवै छिमेकीसँग समान किसिमले व्यवहार गर्नुहुनेछ ।

निवर्तमान प्रधानमन्त्री ओलीले अहिले देशभक्त छवि बनाएका छन् । के उनी व्यवहारमा पनि यस्तै देशभक्त नेतामै गनिन्छन ?
प्रधानमन्त्री ओली हिजोआज प्रचार गरिए जस्तो देशभक्त नेता होइनन् । भारतीय नेताहरूसँगको ब्यक्तित्व टक्करका कारण उनी भारत विरोधी अझ भनौं बिजेपी विरोधी क्याम्पमा उभिएका हुन् । जसका कारण उनले चीनसँग पारबहन लगाएतका सम्झौता गरे । यो नै उनको जीवनको महत्वपूर्ण काम भयो । जसले उनलाई ऐतिहासिक पुरुष बनायो । खासमा उनी प्रचार गरिए जस्तो चीनको विश्वासिला मित्र होइनन् । उनी इण्डो–अमेरिकन क्याम्पबाट प्रभावित छन् । स्पष्ट छ कि उनले छ महिनाभन्दा बढी समयसम्म नाकाबन्दी भएको र पेट्रोलियम पदार्थ लगाएतको अभाव हुँदा पनि चीनसँग पेट्रोलियम पदार्थ आयात तथा ब्यापार सम्झौता गरेनन् । भारतीय हितको रक्षा गरिरहे । चीनले प्रस्ताव गरेको दुई हजार मेघावाट बिजुली लिएनन् । चीनको पक्षमा उभिएको देखाएर भारत र पश्चिमाहरुसँग वार्गेनिङ्ग गरिरहे । चिनियाँहरुलाई पर्खपर्ख भनेरै टारे । कुनै ठोस योजना सफल गराएनन् ।

यो सरकारको कति समय टिक्ला ? तपाईलाई चाहि के लाग्छ ? 
गणितीय हिसावले बनेको सरकारको हकमा सरकर कति दिन टिक्छ यसै भन्न सकिन्नन । साना साना पार्टीहरुलाई विश्वास दिलाउनु पर्ने वाध्यता हुन्छ यदि त्यो भन्दा राम्रो पद पाउने वित्तिकै अर्को तिर जान सक्छन् त्यसैले सरकार यति समय नै टिक्छ भन्न सकिन्न तर यो सरकारको प्रकृति चाहि अस्थिर नै छ ।
नेपालको राजनीतिमा मित्र राष्ट्रहरुको चासो विगतदेखि वर्तमानसम्म कस्तो रहेको देखिरहनु भएको छ ?
सर्वप्रथम, मित्रराष्ट्र कसलाई मान्ने र यसको मापदण्ड के हो ? स्पष्ट हुन बाँकी नै छ हामीले विश्वका सबै देशलाई मित्रराष्ट्रका रुपमा हेर्दै र ब्यवहार गर्दै आएका छौं । कतिपय देशका हकमा हामीले शत्रु राष्ट्रको जस्तो ब्यवहार पाइरहेका छौं । यसर्थ नेपालको राजनीतिमा मित्र राष्ट्रहरुको चासो र स्वार्थ विविध प्रकारको छ । एउटै शब्दमा भन्नु न्यायोचित होइन । कतिपयका चासो चिन्ता र स्वार्थ स्वभाविक छन् भने कतिपयका अस्वाभाविक र आपत्तिजनक छ ।

यसको अर्थ चीनले नेपाललाई माया गर्ने तर भारतले शोषण गर्ने गरेको तपाइको बुझाई हो ? र,यसमा दोषी ककसलाई देख्नु हुन्छ ?
चीनले नेपाललाई जहिले पनि समानता र सहअस्तित्वका आधारमा ब्यवहार गर्दै आएको छ । उसले अंगीकार गरेको परराष्ट्र नीति समानता सहअस्तित्व र अहस्तक्षेपको नीतिमा आधारित भएकोले पनि चीनले हामीलाई माया र सहयोग गरेको महशुस गर्न पाएका हौं । यहीँ नीतिका कारण चीन विश्वका साना ठुला देशको विश्वास र भरोसाको केन्द्र बनिरहेको छ । भारत क्षेत्रफलमा ठुलो भए पनि कमजोर र गरीब देश हो । झण्डै तीन करोड बढी जनसंख्या रेल स्टेसन र सडकमा रात बिताउन बाध्य छन् । आधाबढी जनसंख्याले चर्पी प्रयोग गर्न सकेको छैन । नेपालसँग जोडिएको उत्तरप्रदेश र बिहार प्रदेश अपराधीको अखाडा बनिरहेका छन् । भारतमा उत्पादन शक्ति भन्दाबढी अनुत्पादक शक्ति बढी छ । नेपालको जल, वनस्पति, जडिबुटी र खनिज उपयोग गर्न पाएन भने भारतले आन्तरिक ब्यवस्थापन गर्न सक्ने छैन । देश विखण्डनको दिशातर्फ जानसक्छ । यसैले पनि नेपालका नेतालाई प्रलोभनमा पारेर, डर त्रास देखाएर र घुसपैठ गराएर नेपाल र नेपालीको शोषण गरिरहेको छ । यो उसको बाध्यता पनि हो । उसको यस्तो नेपाल विरोधी कदमलाई सहयोग समर्थन र पृष्ठपोषण गर्ने हाम्रा नेताहरू नै प्रमुख दोषी हुन् ।

भारतीय खुफिया एन्जेसी र’अ को चलखेलमा नेपालमा सत्ता परिवर्तन भै रहन्छ भन्ने चर्चा व्यापक हुँदै गएको छ तपाईलाई त्यस्तो लाग्छ ? 
नेपाल लगाएत विश्वका अधिकाँश देशका आ–आफ्ना गुप्तचर संस्था छन् । नेपाल प्राकृतिक श्रोतसाधनले परिपूर्ण देश हो  । नेपालको जल, जंगल, वनस्पति र खनिज भारतजस्ता देशका लागि अत्यन्तै आवश्यक छ । यो प्राप्त गर्नका लागि भारतले आफ्ना सबै संयन्त्र परिचालन गरेको छ । हाम्रो जस्तो गरीब र दरिद्र देशको कमजोरीमा प्रहार गरेर विस्तारवादी र साम्राज्यवादी देशले विभिन्न देशको प्राकृतिक श्रोतसाधन, खनिज र तेलको दोहन गरिरहेका प्रशस्तै उदाहरण छन् । राष्ट्रघाती दलाललाई प्रलोभनमा पारेर नेपालको प्राकृतिक श्रोतसाधन, वनस्पति, खनिज र जडिबुटीमा नियन्त्रण जमाउन दुष्प्रयास गरिरहेको छ । र’अ को चलखेलमा नेपालमा सत्ता परिवर्तन भइरहन्छ भन्ने चर्चा विश्वासयोग्य छैन ।

 त्यसो हो भने चीन र भारतका नेपालमा कस्तो प्रभाव पार्दै आएका छन् त ?
मैले यसअघि सोधिएको प्रश्नको जवाफमा यसबारे भनिसकेको छु । चीनको परराष्ट्र नीति पञ्चशीलमा आधारित छ । उसले साना ठुला सबै देशलाई समानता सहअस्तित्व र अहस्तक्षेपको आधारमा ब्यवहार गर्दछ । यसकारण विश्वमा उसको प्रभाव र विश्वास दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ । भारतले आफ्ना वरिपरिका देशको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गर्ने, सीमा अतिक्रमण गर्ने र आफ्नो सुरक्षा छातामा राख्न खोज्ने जस्ता घातक र अमैत्री ब्यवहार गरिरहेबाट सशंकित र त्रसित छन् । भारतप्रतिको अविश्वास बढ्दो छ । भारतले आफुलाई एक असल छिमेकी र मित्रको रुपमा उभ्याउन सकेन भने पछि भविष्यमा भारतको अखण्डता पनि सुरक्षित रहने छैन । चीन र भारतबीचको फरक यही नै हो ।

नेपालका राजनीतिक दलहरु र नेताहरुको प्रवृति देख्दा तपाई कस्तो लाग्छ ?

राजनीतिक दलहरू देश र जनताका पक्षमा दरिन सकेनन् । पराइको स्वार्थका लागि स्थापना गरिएको जस्तो देखिए उनीहरूको कार्यक्रम र ब्यवहारबाट । राजनीतिक दलका नेताहरू देश र जनताका वास्तविक नेता बन्न सकेनन् । उनीहरू आफ्नो पार्टीका नेता पनि हुन सकेनन् । स साना गुटउपगुटका नेता बनेको देखियो । देश र जनताको भन्दा पराइको हित र स्वार्थ रक्षामा प्रतिबद्ध भएको देखिएका छन् । यो हामी नेपालीको दुर्भाग्य हो ।

नेपालमा पछिल्लो पटक राजा सहितको हिन्दु राष्ट्रको चर्चा चुलिएको छ, के त्यो दिशातर्फ देश अग्रसर भएको हो त ? 
यो नेपाली जनताको चाहनामा आधारित छ । देशभक्तिको विषयमा नेताहरू भन्दा राजा नै ठीक भन्नेहरुको संख्या दिनप्रतिदिन बढिरहेको छ । देशभित्र सबैले आआफ्नो पहिचान र समानुपातिक प्रतिनिधित्वको पक्षमा वकालत गरिरहेका छन् । सबैलाई समेट्न सकिएन भने पुनः अर्को द्वन्द्वशुरु हुनसक्छ । राजालाई कुनै न कुनै स्थान दिइएन भने नेपाल विरोधी तत्वले राजालाई उपयोग गरेर देशमाथि नै धावा बोल्नसक्छ । हाम्रा नेताहरू बाह्य दबाब थेग्न सामथ्र्य छैनन् विभिन्न कमीकमजोरी र स्वार्थमा फसेकाले । राजालाई पनि एउटा उपयुुक्त स्थान दिएर सबैको साझा र शान्त अनि विकसित नेपालको चित्र कोर्न सकिन्छ ।